- Szkolenie wyjazdowe
Udzielanie pomocy de minimis przez Powiatowe Urzędy Pracy na podstawie ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia
- TERMIN: 18-20.03.2026 r.
Wszystkie informacje:
Program szkolenia
- Pomoc de minimis w formach określonych ustawą z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia:
- art. 78 – rozszerzenie zakresu pomocy de minimis na usługi doradcze i szkoleniowe związane z dotacją na podjęcie działalności gospodarczej,
- art. 78 – pomoc de minimis w przypadku bon na zasiedlenie dla osoby planującej podjęcie działalności gospodarczej,
- art. 126 – krajowy fundusz szkoleniowy wraz z warunkami określonymi w rozporządzeniu z dnia 25 listopada 2025 r. w sprawie Krajowego Funduszu Szkoleniowego,
- art. 147 – dofinansowanie podjęcia działalności gospodarczej wraz z warunkami określonymi w rozporządzeniu z dnia 21 listopada 2025 r. w sprawie wniosków i realizacji umów o dofinansowanie podjęcia działalności gospodarczej oraz o refundację kosztów wyposażenia lub doposażenia stanowiska pracy,
- art. 154 – doposażenie stanowiska pracy wraz z warunkami określonymi w rozporządzeniu z dnia 21 listopada 2025 r. w sprawie wniosków i realizacji umów o dofinansowanie podjęcia działalności gospodarczej oraz o refundację kosztów wyposażenia lub doposażenia stanowiska pracy,
- art. 233 – pomoc de minimis w przypadku dodatku aktywizacyjnego wraz z dyskontowaniem,
- art. 247 – pomoc de minimis w aspekcie odroczenia terminu spłaty, rozłożenia na raty oraz umorzenie należności (w części albo w całości),
- cztery różnie pojęcia związane z identyfikacją pomocy de minimis,
- stosowanie rozporządzeń wydanych na podstawie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy w okresie dostosowawczym oraz konsekwencje dla udzielania pomocy de minimis: dotacja, doposażenie, prace interwencyjne, KFS.
- Identyfikacja pomocy de minimis w pozostałych formach ustawy o rynku pracy: kontekst działalności gospodarczej oraz występowania korzyści ekonomicznej w ramach:
- art. 211 – projektów pilotażowych,
- art. 99-113 – szkoleń dla osób bezrobotnych oraz poszukujących zatrudnienia wraz z omówieniem katalogu kosztów wpływających na wartość pomocy de minimis,
- art. 208 – bonu na zasiedlenie,
- art. 209 – programów specjalnych.
- Pomoc de minimis w kontekście stosowania:
- ustawy o zatrudnieniu socjalnym (art. 5b),
- ustawy o spółdzielniach socjalnych (art. 15 ust. 3),
- ustawy o ekonomii społecznej (art. 21 ust. 1),
- ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (art. 12a oraz art. 26).
- Kiedy występuje pomoc de minimis – spojrzenie na pojęcie działalności gospodarczej:
- ustawa prawo przedsiębiorców a ustawa o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej – różnice,
- beneficjent pomocy a podmiot prowadzący działalność gospodarczą,
- specyfika podmiotów prowadzących jednocześnie działalność gospodarczą oraz niegospodarczą,
- specyfika działalności: jednostki samorządu terytorialnego oraz ich jednostki budżetowe, publiczna oraz niepubliczna działalność edukacyjna, usługi medyczne, organizacje pozarządowe, opieka społeczna oraz działalność kulturalna,
- wzór przykładowego oświadczenia,
- możliwość wykluczenia pomocy de minimis z uwagi na „lokalną skalę oddziaływania działalności gospodarczej” wnioskodawcy.
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 2023/2831 z dnia 13 grudnia 2023 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis:
- mechanizm ustalania okresu referencyjnego,
- pułap pomocy de minimis oraz odejście od dyskryminowania sektora drogowego transportu towarów,
- odniesienie do okresów referencyjnych dla pomocy de minimis w rolnictwie oraz rybołówstwie.
- Który rodzaj pomocy de minimis wybrać:
- rozporządzenie Komisji (UE) 2023/2831,
- na wsparcie działalności w zakresie podstawowej produkcji rolnej,
- na wsparcie działalności podstawowej w sektorze rybołówstwa i akwakultury,
- różnice w limitach, okresach referencyjnych oraz procedurach,
- odróżnienie działalność podstawowej od działalności związanej z przetwarzaniem i wprowadzaniem do obrotu produktów rolnych oraz produktów rybołówstwa i akwakultury,
- pomocnicza lista kodów PKD wykluczonych z możliwości otrzymania pomocy de minimis na podstawie rozporządzenia Komisji (UE) 2023/2831,
- wzór oświadczenia dla pomocy de minimis rozporządzeniem Komisji (UE) 2023/2831,
- wzór oświadczenia dla pomocy de minimis w rolnictwie oraz rybołówstwie,
- pomoc de minimis określona rozporządzeniem Komisji (UE) 2023/2832 (usługi w ogólnym interesie gospodarczym) – kiedy i pod jakimi warunkami w praktyce można z niej skorzystać.
- Pojęcie jednego przedsiębiorstwa w kontekście kumulowania pomocy de minimis:
- powiązania kapitałowe – metody oceny posiadania większości praw do głosu, dokumenty źródłowe,
- powiązania osobowe – dokumenty źródłowe wskazujące na istnienie powiązań,
- wywieranie dominującego wpływu – przykłady oraz wskazanie dokumentów źródłowych, pełnienie przez osobę fizyczną funkcji w organie osoby prawnej,
- relacje bezpośrednie oraz pośrednie,
- praktyczne przykłady wskazujące na relacje pomiędzy przedsiębiorcami z uwzględnieniem różnych form prowadzenia działalności gospodarczej,
- źródła pozyskiwania danych nt. relacji pomiędzy przedsiębiorstwami,
- przykłady oraz ćwiczenia dla uczestników.
- Dyskontowanie pomocy de minimis w odniesieniu do poszczególnych form wsparcia:
- wskazanie, kiedy i dlaczego nie dyskontujemy pomocy de minimis,
- pojęcie czynnika dyskontującego oraz stopy dyskontowej,
- wyznaczanie okresów, dla których dokonuje się dyskontowania,
- postępowanie w przypadku zmian w wysokości udzielonej pomocy de minimis,
- praca z kalkulatorem EDB (udostępniony przez prowadzącego plik xlsm).
- Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie zakresu informacji przedstawianych przez podmiot ubiegający się o pomoc de minimis: szczegółowe omówienie treści wzoru formularza, w tym części D oraz kumulacji pomocy de minimis z pomocą publiczną – nowy wzór formularza informacji z listopada 2025 r.
- Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie zaświadczeń o pomocy de minimis i pomocy de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie: omówienie treści wzoru zaświadczenia oraz przypadki korygowania zaświadczeń oraz sprostowania błędów merytorycznych; wydawanie zaświadczeń w formie elektronicznej.
- Sukcesja prawna – zmiany przedsiębiorców na etapie realizacji umowy; udzielanie pomocy de minimis w przypadku zmiany formy prawnej beneficjenta pomocy w trakcie realizacji umowy (przekształcenie, przejęcie).
- Ulgi w spłacie zobowiązań w ramach (art. 247): rozkładanie na raty lub odraczanie terminu płatności należności:
- ocena sytuacji ekonomicznej podmioty a właściwa stopa referencyjna,
- ulga w spłacie a trudna sytuacja ekonomiczna przedsiębiorstwa,
- naruszenie terminów spłaty określonych w decyzji i wpływ na zmiany wartości pomocy,
- wybór właściwej podstawy prawnej w kontekście obliczania wartości pomocy,
- obliczanie wartości pomocy de minimis – wartość nominalna oraz wartość brutto,
- analiza przypadków,
- praca z kalkulatorem obliczającym wartość pomocy de minimis (udostępniony przez prowadzącego plik xlsm).
- Sprawozdania z udzielonej pomocy de minimis: system SHRIMP2:
- NIP techniczny,
- wysyłanie sprawozdań z tytułu udzielania pomocy de minimis w oparciu o ustawę o rynku pracy (kody),
- praktyczne wskazówki wysyłania sprawozdań oraz korygowania wysłanych sprawozdań,
- Omówienie kilkudziesięciu zróżnicowanych przykładów związanych z udzielaniem pomocy de minimis, opartych wyłącznie na przypadkach pojawiających się w działalności Powiatowych Urzędach Pracy.
Zajęcia poprowadzi
Maciej Zasłona
Szczegóły
Cele szkolenia
Kompleksowe przygotowanie pracowników Powiatowego Urzędu Pracy do prawidłowego identyfikowania, kwalifikowania i udzielania pomocy de minimis zgodnie z ustawą o rynku pracy i służbach zatrudnienia. Szkolenie rozwija praktyczne umiejętności w zakresie ustalania limitów pomocy, badania powiązań kapitałowych i osobowych, dyskontowania wartości wsparcia oraz poprawnego sporządzania dokumentacji i zaświadczeń.
Efekty uczenia się
Uczestnik po ukończeniu szkolenia będzie potrafił:
- poprawnie rozpoznać i przypisać pomoc de minimis na podstawie specyficznych regulacji sektorowych,
- analizować instrumenty wsparcia i oceniać, czy stanowią one pomoc de minimis,
- ustalić status podmiotu jako beneficjenta pomocy oraz odróżnić działalność gospodarczą od niegospodarczej.
- określić okres referencyjny i wyliczyć dostępny limit pomocy dla danego podmiotu,
- dobrać odpowiedni reżim prawny do rodzaju działalności wnioskodawcy i wypełnić odpowiednią dokumentację,
- przeanalizować strukturę właścicielską i powiązania osób w organach spółek oraz ustalić, czy pomoc może być kumulowana,
- wysyłać i korygować sprawozdania z pomocy de minimis w systemie SHRIMP2, używając poprawnych kodów i danych.
- wskazać, zinterpretować i zastosować nowe przepisy w codziennej pracy dotyczące wsparcia udzielanego
w formie pomocy de minimis, - poprawnie zakwalifikować wsparcie jako pomoc de minimis oraz zastosować odpowiednie przepisy przejściowe,
Cena za udział w szkoleniu
Wariant I
2690,00 PLN od osoby z dwoma noclegami w pokoju 2-osobowym
Wariant II
2990,00 PLN od osoby z dwoma noclegami w pokoju 1-osobowym
Co otrzymają uczestnicy?
- autorskie materiały szkoleniowe
- przerwy kawowe
- wyżywienie
- zaświadczenia zgodne ze wzorem MEN
Forma płatności
Numer konta
Program szkolenia
- Pomoc de minimis w formach określonych ustawą z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia:
- art. 78 – rozszerzenie zakresu pomocy de minimis na usługi doradcze i szkoleniowe związane z dotacją na podjęcie działalności gospodarczej,
- art. 78 – pomoc de minimis w przypadku bon na zasiedlenie dla osoby planującej podjęcie działalności gospodarczej,
- art. 126 – krajowy fundusz szkoleniowy wraz z warunkami określonymi w rozporządzeniu z dnia 25 listopada 2025 r. w sprawie Krajowego Funduszu Szkoleniowego,
- art. 147 – dofinansowanie podjęcia działalności gospodarczej wraz z warunkami określonymi w rozporządzeniu z dnia 21 listopada 2025 r. w sprawie wniosków i realizacji umów o dofinansowanie podjęcia działalności gospodarczej oraz o refundację kosztów wyposażenia lub doposażenia stanowiska pracy,
- art. 154 – doposażenie stanowiska pracy wraz z warunkami określonymi w rozporządzeniu z dnia 21 listopada 2025 r. w sprawie wniosków i realizacji umów o dofinansowanie podjęcia działalności gospodarczej oraz o refundację kosztów wyposażenia lub doposażenia stanowiska pracy,
- art. 233 – pomoc de minimis w przypadku dodatku aktywizacyjnego wraz z dyskontowaniem,
- art. 247 – pomoc de minimis w aspekcie odroczenia terminu spłaty, rozłożenia na raty oraz umorzenie należności (w części albo w całości),
- cztery różnie pojęcia związane z identyfikacją pomocy de minimis,
- stosowanie rozporządzeń wydanych na podstawie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy w okresie dostosowawczym oraz konsekwencje dla udzielania pomocy de minimis: dotacja, doposażenie, prace interwencyjne, KFS.
- Identyfikacja pomocy de minimis w pozostałych formach ustawy o rynku pracy: kontekst działalności gospodarczej oraz występowania korzyści ekonomicznej w ramach:
- art. 211 – projektów pilotażowych,
- art. 99-113 – szkoleń dla osób bezrobotnych oraz poszukujących zatrudnienia wraz z omówieniem katalogu kosztów wpływających na wartość pomocy de minimis,
- art. 208 – bonu na zasiedlenie,
- art. 209 – programów specjalnych.
- Pomoc de minimis w kontekście stosowania:
- ustawy o zatrudnieniu socjalnym (art. 5b),
- ustawy o spółdzielniach socjalnych (art. 15 ust. 3),
- ustawy o ekonomii społecznej (art. 21 ust. 1),
- ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (art. 12a oraz art. 26).
- Kiedy występuje pomoc de minimis – spojrzenie na pojęcie działalności gospodarczej:
- ustawa prawo przedsiębiorców a ustawa o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej – różnice,
- beneficjent pomocy a podmiot prowadzący działalność gospodarczą,
- specyfika podmiotów prowadzących jednocześnie działalność gospodarczą oraz niegospodarczą,
- specyfika działalności: jednostki samorządu terytorialnego oraz ich jednostki budżetowe, publiczna oraz niepubliczna działalność edukacyjna, usługi medyczne, organizacje pozarządowe, opieka społeczna oraz działalność kulturalna,
- wzór przykładowego oświadczenia,
- możliwość wykluczenia pomocy de minimis z uwagi na „lokalną skalę oddziaływania działalności gospodarczej” wnioskodawcy.
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 2023/2831 z dnia 13 grudnia 2023 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis:
- mechanizm ustalania okresu referencyjnego,
- pułap pomocy de minimis oraz odejście od dyskryminowania sektora drogowego transportu towarów,
- odniesienie do okresów referencyjnych dla pomocy de minimis w rolnictwie oraz rybołówstwie.
- Który rodzaj pomocy de minimis wybrać:
- rozporządzenie Komisji (UE) 2023/2831,
- na wsparcie działalności w zakresie podstawowej produkcji rolnej,
- na wsparcie działalności podstawowej w sektorze rybołówstwa i akwakultury,
- różnice w limitach, okresach referencyjnych oraz procedurach,
- odróżnienie działalność podstawowej od działalności związanej z przetwarzaniem i wprowadzaniem do obrotu produktów rolnych oraz produktów rybołówstwa i akwakultury,
- pomocnicza lista kodów PKD wykluczonych z możliwości otrzymania pomocy de minimis na podstawie rozporządzenia Komisji (UE) 2023/2831,
- wzór oświadczenia dla pomocy de minimis rozporządzeniem Komisji (UE) 2023/2831,
- wzór oświadczenia dla pomocy de minimis w rolnictwie oraz rybołówstwie,
- pomoc de minimis określona rozporządzeniem Komisji (UE) 2023/2832 (usługi w ogólnym interesie gospodarczym) – kiedy i pod jakimi warunkami w praktyce można z niej skorzystać.
- Pojęcie jednego przedsiębiorstwa w kontekście kumulowania pomocy de minimis:
- powiązania kapitałowe – metody oceny posiadania większości praw do głosu, dokumenty źródłowe,
- powiązania osobowe – dokumenty źródłowe wskazujące na istnienie powiązań,
- wywieranie dominującego wpływu – przykłady oraz wskazanie dokumentów źródłowych, pełnienie przez osobę fizyczną funkcji w organie osoby prawnej,
- relacje bezpośrednie oraz pośrednie,
- praktyczne przykłady wskazujące na relacje pomiędzy przedsiębiorcami z uwzględnieniem różnych form prowadzenia działalności gospodarczej,
- źródła pozyskiwania danych nt. relacji pomiędzy przedsiębiorstwami,
- przykłady oraz ćwiczenia dla uczestników.
- Dyskontowanie pomocy de minimis w odniesieniu do poszczególnych form wsparcia:
- wskazanie, kiedy i dlaczego nie dyskontujemy pomocy de minimis,
- pojęcie czynnika dyskontującego oraz stopy dyskontowej,
- wyznaczanie okresów, dla których dokonuje się dyskontowania,
- postępowanie w przypadku zmian w wysokości udzielonej pomocy de minimis,
- praca z kalkulatorem EDB (udostępniony przez prowadzącego plik xlsm).
- Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie zakresu informacji przedstawianych przez podmiot ubiegający się o pomoc de minimis: szczegółowe omówienie treści wzoru formularza, w tym części D oraz kumulacji pomocy de minimis z pomocą publiczną – nowy wzór formularza informacji z listopada 2025 r.
- Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie zaświadczeń o pomocy de minimis i pomocy de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie: omówienie treści wzoru zaświadczenia oraz przypadki korygowania zaświadczeń oraz sprostowania błędów merytorycznych; wydawanie zaświadczeń w formie elektronicznej.
- Sukcesja prawna – zmiany przedsiębiorców na etapie realizacji umowy; udzielanie pomocy de minimis w przypadku zmiany formy prawnej beneficjenta pomocy w trakcie realizacji umowy (przekształcenie, przejęcie).
- Ulgi w spłacie zobowiązań w ramach (art. 247): rozkładanie na raty lub odraczanie terminu płatności należności:
- ocena sytuacji ekonomicznej podmioty a właściwa stopa referencyjna,
- ulga w spłacie a trudna sytuacja ekonomiczna przedsiębiorstwa,
- naruszenie terminów spłaty określonych w decyzji i wpływ na zmiany wartości pomocy,
- wybór właściwej podstawy prawnej w kontekście obliczania wartości pomocy,
- obliczanie wartości pomocy de minimis – wartość nominalna oraz wartość brutto,
- analiza przypadków,
- praca z kalkulatorem obliczającym wartość pomocy de minimis (udostępniony przez prowadzącego plik xlsm).
- Sprawozdania z udzielonej pomocy de minimis: system SHRIMP2:
- NIP techniczny,
- wysyłanie sprawozdań z tytułu udzielania pomocy de minimis w oparciu o ustawę o rynku pracy (kody),
- praktyczne wskazówki wysyłania sprawozdań oraz korygowania wysłanych sprawozdań,
- Omówienie kilkudziesięciu zróżnicowanych przykładów związanych z udzielaniem pomocy de minimis, opartych wyłącznie na przypadkach pojawiających się w działalności Powiatowych Urzędach Pracy.
Osoba prowadząca
Maciej Zasłona
Szczegóły
Cele szkolenia
Kompleksowe przygotowanie pracowników Powiatowego Urzędu Pracy do prawidłowego identyfikowania, kwalifikowania i udzielania pomocy de minimis zgodnie z ustawą o rynku pracy i służbach zatrudnienia. Szkolenie rozwija praktyczne umiejętności w zakresie ustalania limitów pomocy, badania powiązań kapitałowych i osobowych, dyskontowania wartości wsparcia oraz poprawnego sporządzania dokumentacji i zaświadczeń.
Efekty uczenia się
Uczestnik po ukończeniu szkolenia będzie potrafił:
- poprawnie rozpoznać i przypisać pomoc de minimis na podstawie specyficznych regulacji sektorowych,
- analizować instrumenty wsparcia i oceniać, czy stanowią one pomoc de minimis,
- ustalić status podmiotu jako beneficjenta pomocy oraz odróżnić działalność gospodarczą od niegospodarczej.
- określić okres referencyjny i wyliczyć dostępny limit pomocy dla danego podmiotu,
- dobrać odpowiedni reżim prawny do rodzaju działalności wnioskodawcy i wypełnić odpowiednią dokumentację,
- przeanalizować strukturę właścicielską i powiązania osób w organach spółek oraz ustalić, czy pomoc może być kumulowana,
- wysyłać i korygować sprawozdania z pomocy de minimis w systemie SHRIMP2, używając poprawnych kodów i danych.
- wskazać, zinterpretować i zastosować nowe przepisy w codziennej pracy dotyczące wsparcia udzielanego
w formie pomocy de minimis, - poprawnie zakwalifikować wsparcie jako pomoc de minimis oraz zastosować odpowiednie przepisy przejściowe,
Odpłatność za szkolenie
Wariant I
2690,00 PLN od osoby z dwoma noclegami w pokoju 2-osobowym
Wariant II
2990,00 PLN od osoby z dwoma noclegami w pokoju 1-osobowym
Co otrzymają uczestnicy?
- autorskie materiały szkoleniowe
- przerwy kawowe
- wyżywienie
- zaświadczenia zgodne ze wzorem MEN
Forma płatności
Numer konta
dołącz do nas
Dlaczego warto wybrać nasze szkolenia?
Certyfikowana jakość w BUR
Jesteśmy zarejestrowani w Bazie Usług Rozwojowych (BUR), co potwierdza naszą wysoką jakość świadczonych usług szkoleniowych. Obecność w BUR oznacza, że spełniamy określone standardy i oferujemy sprawdzone programy rozwojowe, co daje Państwu pewność, że bierzecie udział w profesjonalnie przygotowanych szkoleniach.
Zaświadczenia zgodne z MEN
Nasze szkolenia kończą się wystawieniem imiennego zaświadczenia o ukończeniu szkolenia, zgodnego z obowiązującym rozporządzeniem Ministra Edukacji i Nauki. Oznacza to, że dokumenty, które otrzymują Państwo po szkoleniu, są w pełni uznawane przez instytucje publiczne, pracodawców oraz organy kontrolujące.
Indywidualne podejście i eksperckie wsparcie
Każdego z naszych Klientów staramy się traktować indywidualnie. Zawsze dostosowujemy tematykę i poziom trudności do potrzeb i oczekiwań grupy. Nasz zespół, składający się z kompetentnych pracowników, doświadczonych konsultantów, trenerów i wykładowców służy Państwu swoją pomocą i umiejętnościami. Możliwość kontaktu z trenerem po szkoleniu to nasz dodatkowy atut.
- Chcą Państwo zamówić podobne szkolenie dla swojej instytucji? Zapraszamy do kontaktu.Szkolenie zamknięte może być realizowane w formie online, wyjazdowej lub u Państwa w siedzibie. Zakres tematyczny oraz program szkolenia może zostać dopasowany do Państwa indywidualnych potrzeb. W celu poznania szczegółów indywidualnej oferty szkolenia zamkniętego prosimy o kontakt mailowy lub telefoniczny.
FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY
Zapisz się na szkolenie!
Wyślij do nas zgłoszenie, aby zarezerwować miejsce. Wypełnienie formularza zajmuje tylko kilka minut!
- TAXUS Centrum Szkoleń jest Placówką Kształcenia Ustawicznego, wpisaną do Rejestru Szkół i Placówek Oświatowych Ministerstwa Edukacji Narodowej. Uczestnicy szkoleń realizowanych przez TAXUS Centrum Szkoleń otrzymają zaświadczenie wystawiona na podstawie Rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 6 października 2023 r. w sprawie kształcenia ustawicznego w formach pozaszkolnych, wydane na podstawie § 23 ust. 3 i 4 (Dz. U. 2023, poz. 2175).
Jesteśmy do Państwa dyspozycji!
Jeśli mają Państwo pytania lub chcieliby uzyskać więcej informacji na temat naszej oferty szkoleniowej, pozostajemy do Państwa dyspozycji. Z przyjemnością udzielimy wszelkich niezbędnych informacji oraz pomożemy w doborze najbardziej odpowiedniego rozwiązania szkoleniowego dostosowanego do Państwa potrzeb.